Foto: C'est le temps qui décide si une voiture est réussie ou non. — Paul Bracq
Monte-Karlo, 1968
Axşam günəşi Aralıq dənizinin üzərində asta-asta batırdı. Casino de Monte-Carlo-nun qarşısında avtomobillər bir-bir dayanır, ağ əlcəkli valetlər qonaqları sakit təmkinlə qarşılayırdılar. Burada dəbdəbə nümayiş etdirilmirdi. O, sadəcə hiss olunurdu.
O axşam da girişdə dövrün ən arzulanan avtomobilləri düzülmüşdü. Ferrari, Aston Martin, Jaguar... Hər biri öz xarakteri ilə seçilirdi. Lakin onların arasında elə bir avtomobil vardı ki, diqqəti cəlb etmək üçün nə gurultulu mühərrikə, nə də cəsarətli rəngə ehtiyac duyurdu.
Tünd göy rəngli Mercedes-Benz 280 SE Coupé.
Valet qapını açdı. Sürücü sakitcə avtomobildən düşdü, pencəyinin düyməsini bağladı və kazinoya doğru addımladı. O, arxasına çevrilib avtomobilinə baxmadı. Buna ehtiyac yox idi. Bilirdi ki, bunu onun əvəzinə başqaları edəcək.
1960-cı illərin Avropasında lüks anlayışı tamam başqa məna daşıyırdı. İnsanlar zövqlərini seçdikləri saat, qələm, kostyum və avtomobillə ifadə edirdilər. Mercedes-Benz W111 Coupé də həmin dövrün səssiz aristokratiyasının ən parlaq simvollarından biri idi. O, sahibinin sərvətindən çox, zövqündən xəbər verirdi.
Altmış ildən artıq vaxt keçməsinə baxmayaraq, W111 Coupé və Cabriolet bu gün də klassik avtomobil dünyasının ən zərif modellərindən hesab olunur. Çünki bəzi avtomobillər yalnız öz dövrünü deyil, gələcəyi də formalaşdırırlar.
Bir sedanın kölgəsindən doğulan əfsanə
Mercedes-Benz W111 Coupé-nin hekayəsi 1959-cu ildən başlayır. Həmin il təqdim olunan W111 sedanı təkcə markanın yeni flaqmanı deyil, həm də avtomobil təhlükəsizliyində mühüm dönüş nöqtəsi idi. Mühəndis Béla Barényi-nin hazırladığı deformasiya zonaları və gücləndirilmiş sərnişin kapsulu gələcək onilliklərdə bütün avtomobil sənayesinin qəbul edəcəyi prinsiplərin əsasını qoydu.
Lakin Mercedes-Benz rəhbərliyi anlayırdı ki, bu platforma daha emosional bir avtomobil yaratmaq üçün də ideal təməl ola bilər. Məqsəd sadəcə iki qapılı sedan hazırlamaq deyildi. Şirkət gündəlik istifadədən kənara çıxan, zərifliyi və prestiji ilə seçilən bir gran turismo yaratmaq istəyirdi.
1961-ci ildə təqdim olunan W111 Coupé və bir il sonra istehsala buraxılan Cabriolet məhz bu düşüncənin nəticəsi idi. İlk baxışdan sedanı xatırlatsalar da, əslində kuzovun böyük hissəsi yenidən hazırlanmışdı. Dam xətti alçaldılmış, qapılar uzadılmış, şüşələrin forması dəyişdirilmiş, arxa hissənin proporsiyaları isə avtomobilə daha axıcı görünüş qazandırmışdı.
Bu dəyişikliklər W111 Coupé-ni sedanın sadə törəməsi olmaqdan çıxarıb tamamilə fərqli xarakterə malik modelə çevirdi. O, ailə avtomobilindən daha çox uzun səfərlər üçün yaradılmış zərif səyahət yoldaşı idi. Sakit magistrallar, dənizkənarı yollar və Avropanın ən nüfuzlu kurort şəhərləri onun təbii mühiti sayılırdı.
Mercedes-Benz həmin illərdə sürətdən çox keyfiyyətə üstünlük verirdi. W111 Coupé də bu yanaşmanın ən gözəl nümunələrindən biri idi. Burada hər detal uzunömürlülük, rahatlıq və zəriflik düşünülərək hazırlanmışdı. Məhz buna görə o, bu gün də markanın tarixində ən uğurlu kupe modellərindən biri hesab olunur.
Paul Bracq – zamana meydan oxuyan dizayn
Bəzi avtomobilləri ilk baxışdan tanımaq olur. Bunun səbəbi nə radiator barmaqlığı, nə də loqodur. Səbəb proporsiyadır. Mercedes-Benz W111 Coupé də məhz belə avtomobillərdəndir və bu zərif siluetin arxasında fransız dizayner Paul Bracq dayanırdı.
1957-ci ildə Mercedes-Benz dizayn komandasına qoşulan Bracq qısa müddətdə markanın gələcəyini formalaşdıran simalardan birinə çevrildi. Onun yanaşması sadə idi: gözəl avtomobil dəbdən düşməməlidir. O, avtomobili bəzəməyə deyil, xətləri mümkün qədər təmiz və ahəngdar etməyə çalışırdı.
Bu düşüncə W111 Coupé-də özünü aydın göstərir. Uzun kapot, alçaq dam xətti və incə dam dirəkləri avtomobilə hərəkətdə olmasa belə dinamika hissi bəxş edir. Böyük şüşə səthləri salonu işıqla doldurur, zərif xrom elementlər isə kuzovun proporsiyalarını vurğulayır. Burada artıq heç nə yoxdur – hər detal ümumi kompozisiyanın ayrılmaz hissəsidir.
Məhz buna görə W111 Coupé müxtəlif rakurslardan fərqli xarakter nümayiş etdirir. Ön tərəfdən ciddi və təmkinli görünür, yan profildə zərifliyi ön plana çıxır, arxa hissədə isə Heckflosse dövründən miras qalan incə qanad konturları modelin mənşəyini hiss etdirir. Bu balans avtomobili nə həddindən artıq konservativ, nə də dövrünün dəbinə bağlı göstərir.
Paul Bracq sonralar Mercedes-Benz 600 Pullman, əfsanəvi W113 "Pagoda" və BMW E24 6 Series kimi klassik modellərin də müəllifi oldu. Lakin bir çox avtomobil tarixçilərinin fikrincə, onun ən ahəngdar işi məhz W111 Coupé-dir. Çünki bu modeldə alman mühəndisliyi ilə fransız dizayn məktəbi nadir bir harmoniyada birləşir.
Bəlkə də buna görə W111 Coupé bu gün də köhnəlmiş görünmür. Əsl dizayn dəbə tabe olmur. O, zamanın sınağından keçir.
Xrom və işığın harmoniyası
Yaxşı dizayn illər keçdikcə köhnəlmir. O, sadəcə klassikaya çevrilir. Mercedes-Benz W111 Coupé-yə bu gün baxanda onun yaşını təxmin etmək çətindir. Çünki bu avtomobil müəyyən bir dövr üçün deyil, uzun illər yaşayacaq bir siluet kimi yaradılmışdı.
İlk baxışda diqqəti cəlb edən uzun kapot və zərif dam xəttidir. Onların yaratdığı proporsiyalar avtomobili həm güclü, həm də yüngül göstərir. Çərçivəsiz yan şüşələr və incə dam dirəkləri isə kuzova nadir bir zəriflik bəxş edir. Xüsusilə bütün şüşələr endirildikdə W111 Coupé sanki açıq kuzovlu avtomobil təsiri bağışlayırdı. Bu detal həmin dövrün ən incə dizayn həllərindən biri hesab olunur.
Ön hissədə iri radiator barmaqlığı Mercedes-Benz-in klassik simasını qoruyur. Onun hər iki tərəfində yerləşən şaquli ikiqat faralar isə avtomobilin ən tanınan elementlərindən biridir. Xrom burada sadəcə bəzək deyil, işığın kuzov üzərində yaratdığı oyunu tamamlayan incə bir çərçivə rolunu oynayır.
Arxa hissədə "Heckflosse" irsi hələ də hiss olunur, lakin sedanlardakı qədər qabarıq deyil. Dizaynerlər bu elementləri mümkün qədər yumşaldaraq ümumi siluetin axıcılığını qorumağa nail olmuşdular. Elə buna görə W111 Coupé-yə istənilən bucaqdan baxanda heç bir xətt digərinin ritmini pozmur.
Müasir avtomobillərin bir çoxu ilk baxışdan təsir bağışlamağa çalışır. W111 Coupé isə fərqli yol seçir. O, diqqəti dərhal cəlb etmir, lakin baxışınızı ondan ayırmaq da çətin olur. Bəlkə də əsl klassik dizaynın sirri elə bundadır. O, özünü nümayiş etdirmir, sadəcə zamanın sınağından ləyaqətlə keçir.
Əla. İndi məqalənin ritmini dəyişirik. Xarici görünüşdən sonra oxucunu avtomobilin salonuna aparırıq. Bu hissə texniki yox, hissiyyat üzərində qurulmalıdır.
İçəridə başqa dünya
Mercedes-Benz W111 Coupé-nin qapısını açdığınız anda hiss edirsiniz ki, bu avtomobil başqa dövrə məxsusdur. Burada sürücünü böyük ekranlar və ya mürəkkəb elektron sistemlər deyil, təbii materiallar və əl əməyinin yaratdığı isti atmosfer qarşılayır.
İlk diqqət çəkən detal cilalanmış qiymətli ağac işləmələridir. Ön panel boyunca uzanan taxta elementlər, incə xrom çərçivələr və iri analoq cihazlar bir-biri ilə mükəmməl harmoniya yaradır. Nazik, iri diametrli sükan isə həmin illərin Mercedes modellərinə xas zərifliyi bu günə qədər qoruyub saxlayır.
Salonun hər detalında keyfiyyət hiss olunur. Yumşaq dəri oturacaqlar, dəqiqliklə işlənmiş düymələr və möhkəm mexanizmlər göstərir ki, W111 Coupé gündəlik istifadə üçün deyil, uzun illər xidmət etmək üçün hazırlanmışdı. Hətta qapının bağlanma səsi belə təsadüfi deyil. Bu, həmin dövrdə Mercedes-Benz-in keyfiyyətə yanaşmasının ən sadə, lakin ən təsirli göstəricilərindən biridir.
İnteryerin mərkəzində yerləşən Becker radiosu da dövrün ruhunu tamamlayır. O, sadəcə audio sistemi deyil, 1960-cı illərin Avropasında uzun səyahətlərin ayrılmaz hissəsi idi. Magistralda sakitcə irəliləyən W111 Coupé-də klassik musiqi və ya caz dinləmək bu avtomobilin xarakterinə tam uyğun gəlirdi.
Bugünkü lüks avtomobillər sürücünü texnologiya ilə heyrətləndirməyə çalışır. W111 Coupé isə başqa hiss oyadır. O, sizi tələsməməyə, sükan arxasında keçirdiyiniz anlardan zövq almağa dəvət edir. Bəlkə də buna görə bu salon altmış ildən sonra belə köhnəlmiş görünmür. Çünki burada dəb yox, zövq hökm sürür.
İndi texniki hissəyə keçirik. Amma məqsəd mühərriklərin siyahısını vermək deyil, onların xarakterini göstərməkdir. Oxucu kataloq oxumadığını hiss etməlidir.
Sakit güc
Mercedes-Benz W111 Coupé heç vaxt ən sürətli kupe olmaq iddiası daşımırdı. Onun missiyası fərqli idi – gücü zəriflik və rahatlıqla birləşdirmək. Elə buna görə də model istehsal dövrü ərzində müxtəlif altısilindrli mühərriklərlə təklif olunsa da, əsas diqqət həmişə onların hamar işləməsinə və etibarlılığına yönəldilmişdi.
İlk illərdə 220 SE, daha sonra isə 250 SE və 280 SE versiyaları təqdim edildi. Elektron yanacaq püskürtmə sistemi sayəsində bu mühərriklər yüksək elastikliyi və sakit işləməsi ilə seçilirdi. Onlar qəfil sürətlənmələr üçün deyil, uzun magistrallarda saatlarla eyni rahatlıqla hərəkət etmək üçün yaradılmışdı.
1969-cu ildə təqdim olunan 280 SE 3.5 isə W111 ailəsinin zirvəsi hesab olunur. Tamamilə yeni 3,5 litrlik V8 mühərrik təxminən 200 at gücü hasil edir və avtomobilə daha çevik dinamika bəxş edirdi. Bununla belə, Mercedes-Benz yenə də öz fəlsəfəsinə sadiq qaldı. Burada məqsəd mühərrikin gücünü nümayiş etdirmək deyil, onu mümkün qədər səssiz və mədəni şəkildə təqdim etmək idi.
Məhz buna görə W111 Coupé sükan arxasında insana qəribə bir rahatlıq hissi verir. O, sürücünü sürət həddini yoxlamağa yox, yolu hiss etməyə sövq edir. Mühərrikin dərin, lakin sakit tonu, yumşaq işləyən transmissiya və sabit yürüş keyfiyyəti hər kilometrdə özünü göstərir.
Bu gün klassik Mercedes həvəskarlarının ən çox axtardığı versiyalardan biri də məhz 280 SE 3.5-dir. O, yalnız V8 mühərrikinə görə deyil, W111 model ailəsinin mühəndislik baxımından ən yetkin və ən uğurlu mərhələsini təmsil etdiyi üçün xüsusi qiymətləndirilir. Bu avtomobil gücü nümayiş etdirmirdi. O, sadəcə sahibinə hər səfərdə onu hiss etdirirdi.
Kolleksiyaçıların arzusu
Klassik avtomobil dünyasında bəzi modellər zaman keçdikcə sadəcə köhnəlmir, əksinə, daha da dəyərli olur. Mercedes-Benz W111 Coupé və xüsusilə Cabriolet məhz belə avtomobillərdəndir. Bu gün dünyanın aparıcı hərrac evlərində onların satışa çıxarılması həmişə xüsusi maraq doğurur.
Bunun səbəbi yalnız istehsal sayının məhdud olması deyil. W111 ailəsi Mercedes-Benz-in əl əməyinin sənaye istehsalından üstün tutulduğu dövrün məhsuludur. Hər kuzov paneli, hər ağac işləməsi və hər xrom detal yüksək keyfiyyət standartlarına uyğun hazırlanırdı. Bu gün belə avtomobil istehsal etmək həm texniki, həm də iqtisadi baxımdan olduqca çətin olardı.
Xüsusilə 280 SE 3.5 Cabriolet klassik Mercedes modelləri arasında ən arzuolunan avtomobillərdən biri hesab edilir. Onun nadirliyi, V8 mühərriki və zamansız dizaynı qiymətlərini ildən-ilə artırır. Yaxşı qorunmuş nümunələr beynəlxalq hərraclarda yüz minlərlə avroya satılır və kolleksiyaçılar arasında böyük rəqabət yaradır.
Lakin W111-in əsl dəyərini bazar qiyməti müəyyən etmir. Onu xüsusi edən, avtomobil tarixində təkrarlanması çətin olan bir dövrü təmsil etməsidir. Bu, Mercedes-Benz-in texniki mükəmməlliyi, Paul Bracq-ın zərif dizaynı və əl işinin keyfiyyəti ilə bir araya gəldiyi nadir layihələrdən biridir.
Bəlkə də buna görə W111 Coupé və Cabriolet bu gün yalnız kolleksiyaların eksponatı deyil. Onlar hələ də yollara çıxır, uzun səfərlərə gedir və sükan arxasında əyləşən hər kəsə altmış il əvvəl olduğu kimi eyni hissi yaşadır: əsl zəriflik heç vaxt köhnəlmir.
Əsl zərifliyin yaşı olmur
İllər keçir. Monte-Karlonun küçələrində artıq başqa avtomobillər hərəkət edir. Elektrik mühərrikləri V8-lərin səsini əvəz edir, rəqəmsal ekranlar cilalanmış ağac panellərinin yerini tutur. Lakin bəzi siluetlər zamanın dəyişməsindən təsirlənmir.
Mercedes-Benz W111 Coupé və Cabriolet onlardan biridir.
Bu gün onu klassik avtomobil festivalında, Concours d'Elegance tədbirində və ya Alp dağlarının ətəyində sakitcə irəliləyən halda görmək mümkündür. Harada görünməsindən asılı olmayaraq, insanlar yenə dönüb ona baxırlar. Təkcə nadir olduğuna görə yox, yaratdığı harmoniya səbəbindən.
Bəlkə də W111-in ən böyük uğuru məhz budur. O, heç vaxt diqqət çəkmək üçün yaradılmayıb. Onun məqsədi sahibini rahatlıq, keyfiyyət və zərifliklə əhatə etmək idi. Zaman keçdikcə isə bu xüsusiyyətlər avtomobilin özündən də qiymətli oldu.
Mercedes-Benz tarixində texnoloji baxımdan daha mürəkkəb, daha sürətli və daha güclü modellər az olmayıb. Ancaq W111 Coupé və Cabriolet başqa səbəbdən yadda qaldı. O, avtomobil istehsalında sənətkarlığın, mühəndisliyin və dizaynın eyni dərəcədə önəm daşıdığı bir dövrün simvoluna çevrildi.
Bəzən klassik avtomobili dəyərləndirmək üçün onun texniki göstəricilərinə baxmaq kifayət etmir. Sükan arxasında əyləşmək, qapını bağlayarkən eşidilən o tanış səsi dinləmək və uzun kapotun arxasında sakitcə uzanan yolu seyr etmək lazımdır. Məhz həmin an W111-in niyə bu qədər xüsusi olduğunu anlayırsan.
Çünki bəzi avtomobillər sürmək üçün yaradılır.
Bəziləri isə xatırlanmaq üçün.
Mercedes-Benz W111 Coupé və Cabriolet hər ikisini bacardı.
Autograph Note
Mercedes-Benz W111 Coupé və Cabriolet haqqında danışarkən mühərrikdən, dizayndan və ya kolleksiya dəyərindən bəhs etmək asandır. Çətin olan isə onun yaratdığı hissi sözlə ifadə etməkdir. Bəlkə də əsl klassika elə budur.
"Əsl zəriflik diqqət çəkməyə ehtiyac duymur. O, sadəcə yadda qalır."
