1980-ci illərin ortalarında superkar anlayışı əsasən güc, sürət və ekzotik dizayn ətrafında formalaşmışdı. Porsche-ni isə başqa sual üzərinə düşünürdü: superkar gələcəyin texnologiyalarını bu gün istifadə edə bilərmi?
Cavab 1983-cü ildə Frankfurt avtosalonunda nümayiş etdirilən Gruppe B konsepti oldu. Sonradan Porsche 959 adını alan bu avtomobil əvvəlcə Group B kateqoriyası üçün homologasiya layihəsi kimi düşünülmüşdü. Lakin onun texnologiyası yarış qaydalarından çox-çox kənara çıxaraq gələcək Porsche modellərinin inkişaf istiqamətini müəyyənləşdirdi.
Rallidən doğan superkar
1982-ci ildə FIA Group B kateqoriyasını təqdim edəndə istehsalçılar üçün yüksək texnologiyalı və güclü avtomobillər yaratmaq imkanı açılmışdı. Porsche də bu fürsətdən istifadə edərək 959-un əsasını qoydu.
1983-cü ildə Frankfurtda keçirilən avtosalonda nümayiş etdirilən ilk prototip “Gruppe B” adlanırdı. Homologasiya üçün ən azı 200 seriya avtomobilinin satılması tələb olunurdu və Porsche bu şərti çox qısa müddətdə yerinə yetirdi. Lakin 959 adi homologasiya avtomobili olmadı. Porsche onu texnologiya platforması kimi inkişaf etdirirdi.
2,8-litrlik gələcək
959-un arxa tərəfində yerləşən 2,85-litrlik altısilindrli oppozit mühərrik iki turbokompressor ilə təchiz edilmişdi. Mühərrikdə ardıcıl işləyən turbosistem istifadə olunurdu: aşağı dövrlərdə bir turbo, daha yüksək dövrlərdə isə ikinci turbo işə qoşulurdu. Bu yanaşma turbogecikməsini azaltmağa və gücün daha geniş dövr diapazonunda əldə olunmasına imkan verirdi.
Seriya modeli 450 at gücünə malik idi, onun maksimal sürəti isə 315 km/saat təşkil edirdi. Porsche-nin məlumatına görə, 959 öz dövrünün ən sürətli seriya avtomobili idi. Əslində 959-u digərlərindən fərqləndirən yalnız bu rəqəmlər deyildi.
Tam ötürmədə yeni mərhələ
959 modeli Porsche tarixində tam ötürməli ilk seriya modeli oldu. Üstəlik, burada sadə mexaniki sistemdən söhbət getmirdi. Elektron idarə olunan tam ötürmə sistemi, ABS, amortizatorlar üçün müxtəlif proqramları və sürətdən asılı olaraq özünü tənzimləyən asqı avtomobili dövrünün texnoloji möcüzələrindən birinə çevirmişdi.
Bu texnologiyalar 1980-ci illərin ortalarında adi seriya avtomobilindən daha çox, gələcəkdə tətbiq ediləcək eksperimental platformalar üçün uyğun görünürdü. 959-un eksteryer dizaynında da məqsəd yalnız gözəl görünüş deyildi. Avtomobilin aerodinamik müqavimət əmsalı Cd 0,31 idi. Kuzovun konstruksiyasında yüngül materiallardan və kompozit elementlərdən istifadə olunurdu.
Səhrada sübut
959-un texnologiyasını ən ağır sınaqlardan biri Paris-Dakar rallisi oldu. 1985-ci ildə 959-lar yarışda uğursuzluqla üzləşsə də, Porsche bir il sonra geri qayıtdı. 1986-cı ilin Paris-Dakar rallisində üç güclü şəkildə modifikasiya edilmiş 959 finişə birinci, ikinci və altıncı yerlərdə çatdı. Təxminən 14 min kilometrlik Afrika marşrutu avtomobilin tam ötürmə sistemi və turbomühərrikindən maksimumu tələb edirdi.
René Metge və Dominique Lemoyne ümumi birincilikdə qalib oldular. Jacky Ickx və Claude Brasseur ikinci yeri tutdular. Bu qələbə 959-un sadəcə laboratoriya layihəsi olmadığını göstərdi. Onun texnologiyası real ekstremal şəraitdə də özünü doğrultmuşdu.
961: 959-un trek versiyası
Porsche 959-un potensialını yalnız səhrada yoxlamadı. Eyni il onun yarış versiyası olan Porsche 961 Le Manda çıxış etdi. Təxminən 680 at gücünə malik olan 961 ümumi sıralamada yeddinci oldu və 24 saatlıq yarışda finişə çatan ilk tam ötürməli avtomobil kimi tarixə düşdü. Beləliklə, 959-un texnologiyası həm qumda, həm də asfalt üzərində özünü doğrultmuşdu.
292 avtomobil
959-u əfsanəyə çevirən yalnız texnologiyası deyildi, onun nadirliyi də bu mifologiyanın mühüm hissəsinə çevrildi. Porsche cəmi 292 ədəd 959 istehsal etdi. Avtomobilin qiyməti 420 min alman markı idi və buna baxmayaraq bütün avtomobillər tezliklə satıldı.
Bu gün həmin rəqəm 959-un kolleksiya avtomobili kimi statusunu daha da gücləndirir. Lakin onun əsl dəyəri istehsal sayından daha böyükdür.
959-dan sonra gələn Porsche
959-un ən mühüm mirası onun özündə bitmədi. Porsche 959 tam ötürməli ilk seriya avtomobili idi. Bir neçə il sonra, 964 nəsli ilə birlikdə 911 Carrera 4 təqdim edildi və tam ötürmə artıq Porsche-nin əsas model ailəsinə daxil oldu.
Bu baxımdan 959-u sadəcə nadir superkar adlandırmaq kifayət deyil. O, Porsche-nin sonrakı nəsillərində istifadə ediləcək texnologiyaların sınaq meydanı idi. Porsche-nin öz arxiv materiallarında 959 hətta “technology platform” və gələcək nəsillər üçün texnologiya mənbəyi kimi xarakterizə olunur.
Gələcək 1986-cı ildə gəlmişdi
959-un ən maraqlı tərəfi onun bu gün necə göründüyü deyil. Əsas məsələ odur ki, 1980-ci illərin ortalarında nə qədər müasir olduğu idi. Elektron idarə edilən tam ötürmə sistemi, aktiv xüsusiyyətlərə malik olan asqı, ABS, ardıcıl biturbo sistemi, yüngül materiallar və aerodinamik optimallaşdırma — bunların hamısı bir avtomobildə birləşdirilmişdi.
Bu gün superkarların çoxunda normal qəbul etdiyimiz bəzi texnologiyalar 959 modelində tətbiq edilən gələcəyin texnologiyaları idi. Porsche 959 sürəti ilə deyil, gələcəyi sürətindən əvvəl görməsi ilə əfsanəyə çevrildi.
AUTOGRAPH NOTE
Bəzi avtomobillər öz dövrünü təmsil edir. Bəziləri isə öz dövründən qabağa gedir. Porsche 959 ikinci kateqoriyaya aiddir.
